عبد الحسين نوايى
79
دولتهاى ايران از آغاز مشروطيت تا اولتيماتم ( فارسى )
تبريز بهقدرى هرزگى و شرارت و خونريزيها كردهاند كه دولت نمىتواند از تنبيه آنها صرفنظر كند . » ضمنا وعده داد كه در 19 شوال مجلس را باز كند مجاهدين و آزاديخواهان تبريز ، پس از اينكه اوضاع شهر را مرتب كردند به اين فكر افتادند كه ساير شهرهاى آذربايجان را نيز از تسلط مستبدين نجات دهند و با تدبير و جانفشانى و فداكارى بسيار موفق شدند كه خوى و سلماس و مرند را نجات دهند و شجاع نظام مرندى آن مرد خونريز و بىباك را به كيفر اعمال خود برسانند . ماجراى كشتن شجاع نظام مشروطهخواهان تبريز از پيروزى و موفقيتى كه در جنگهاى تبريز نصيب آنها گرديد با اينكه قويدل و اميدوار گرديدند هرگز مغرور نشدند و كاملا احساس - كردند كه محمد على شاه بهزودى باز از هرطرف سپاهيانى براى سركوبى آنها خواهد فرستاده از اينرو مصمم شدند از فرصت موقتى كه دارند حداكثر استفاده را نموده و خود را براى حوادث بعدى آماده نمايند . از جملهء اقداماتى كه در اين هنگام نمودند يكى اين بود كه به جمعآورى ارزاق و خواربار در شهر پرداختند و ديگر آنكه سعى كردند دامنهء جنبش ملى را توسعه داده و آزاديخواهان ساير شهرها را نيز با خود همداستان كنند . قواى مستبدين هم با اينكه از شهر تبريز رانده شده بودند در خارج شهر بيكار ننشستند . آنان سرگرم غارت و تطاول بودند . رحيم خان به اهر رفته بود و سپاهيانش دهات اطراف را تاراج مىكردند و شجاع نظام به مرند رفته و راه جلفا را به تبريز بسته بود . عين الدوله هم كه پس از شكستهاى پياپى تا قريچه ميدان عقب - نشينى كرده بود ، چون در اين هنگام يك دسته قزاق به يارى او از تهران رسيده بود دوباره بازگشته و در باسمنج لشكرگاه ترتيب داده بود . ولى اقدامات شجاع نظام